Πλατυποδία

Πλατυποδία χαρακτηρίζουμε την μορφή του ποδιού, το οποίο στην όρθια θέση, έχει σημαντική ελάττωση, έως εξάλειψη, στο ύψος του έσω επιμήκους τόξου (ποδική καμάρα).

Το παιδί σχηματίζει σταδιακά την ποδική καμάρα έως τα 5-6 έτη. Η πλατυποδία διακρίνεται σε εύκαμπτη και δύσκαμπτη μορφή.

Ζητάμε από το παιδί να έλθει σε στήριξη στις μύτες των ποδιών. Η εύκαμπτη μορφή της πλατυποδίας έχει ευχερή σχηματισμό ποδικής καμάρας στην στήριξη στις μύτες των ποδιών. Ανασηκώνουμε τον μεγάλο δάκτυλο, ενεργοποιώντας την πελματιαία απονεύρωση.

Πάλι ευχερώς σχηματίζεται η ποδική καμάρα. Η πτέρνα έρχεται σε θέση ραιβότητος, η κορυφή του σκαφοειδούς ανασηκώνεται καθώς σχηματίζεται η ποδική καμάρα.( Jack’s test)

Η εύκαμπτη μορφή δεν δημιουργεί λειτουργικές ενοχλήσεις στα παιδιά. Βελτιώνεται με ασκήσεις, τοποθετούμε πέλματα σε παιδιά με μεγάλη χαλαρότητα και έξω στροφή στα ισχία.

Η δύσκαμπτη μορφή πλατυποδίας προκαλεί λειτουργικές ενοχλήσεις, είναι αιτία πόνου και χρειάζεται ακριβή διάγνωση για την κατάλληλη αντιμετώπιση.

Πλατυποδία
Eικόνα 1(β): Πλατυποδία
Πλατυποδία
Εικόνα 2: Τα πόδια του νηπίου στην έναρξη της στήριξης

Ο ορισμός της παιδικής πλατυποδίας δεν γίνεται με ακριβή αντικειμενικά κριτήρια. Βασίζεται στην παρατήρηση του παιδιού σε όρθια θέση, όπου φαίνεται το έσω χείλος του ποδιού να ακουμπά στο έδαφος και να μην σχηματίζεται η ποδική καμάρα.

Η κύρια ανατομική διαφορά βρίσκεται στην θέση της υπαστραγαλικής άρθρωσης κατά την όρθια θέση. 

Υπάρχει βλαισότητα της πτέρνας, στροφή της κεφαλής του αστραγάλου προς τα έσω και πελματιαία, μετατόπιση του σκαφοειδούς προς τα έσω και άνω της κεφαλής του αστραγάλου. Το μήκος του έξω χείλους του ποδιού είναι μικρότερο από το έσω.

Αναγκαία διευκρίνιση:

Το βρέφος αρχίζει την στήριξη στο 9-10 μήνα της ζωής του, με πλήρη στήριξη στο έσω χείλος του ποδιού. Έχει ευρεία βάση στήριξης και έξω στροφή στα ισχία. Αυτή η φυσιολογική θέση του ποδιού, ορισμένες φορές έντονη, δημιουργεί ανησυχία στους γονείς.

Δεν υπάρχουν παθολογικά ευρήματα, το πόδι έχει πλήρη κινητικότητα, το παιδί έχει φυσιολογική δραστηριότητα και εξελίσσεται φυσιολογικά
(Εικόνα 2).

Διάγνωση

Η διάγνωση της πλατυποδίας στα παιδιά, γίνεται μετά απο αντικειμενική καταγραφή από τον Παιδο-ορθοπαιδικό και κλινική εξέταση που περιλαμβάνει έλεγχο του ποδιού σε συγκεκριμένες κινήσεις.

Η ύπαρξη γενικευμένης ευκαμπτότητος στις αρθρώσεις, εκτιμάται με έλεγχο της υπερέκτασης αντίχειρα, δακτύλων χειρός, αγκώνων, γόνατος, ποδοκνημικής. Αποτελεί συνήθη αιτία για την ύπαρξη χαλαρής πλατυποδίας στην παιδική ηλικία.

Η βασική διάκριση είναι εκτίμηση της εύκαμπτης μορφής βλαισοπλατυποδίας, από μορφές όπου δεν σχηματίζεται η ποδική καμάρα. Τότε ομιλούμε για μορφή δύσκαμπτης πλατυποδίας, που θέλει ενδελεχή έλεγχο.

Η ακτινολογική εξέταση του ποδιού, σε όρθια θέση, αποτελεί δείκτη ακριβούς μέτρησης.  Η γωνία που σχηματίζει ο επιμήκης άξονας του αστραγάλου με τον επιμήκη άξονα του 1ου μεταταρσίου, σε πλάγια ακτινολογική λήψη, είναι σε φυσιολογικές τιμές 5-8 μ, ενώ η απόκλιση πάνω από αυτό, είναι δείκτης πλατυποδίας. 

Επίσης, μεγαλύτερη απόκλιση, έως τις 50μ, απαντάται σε πλατυποδία και  χαρακτηρίζεται ως εύκαμπτος κάθετος αστράγαλος. Γωνία μεγαλύτερη από τις 50μ αποτελεί αληθή μορφή κάθετου αστραγάλου. Απόκλιση στην μετωπιαία λήψη, μεγαλύτερη από 45μ μεταξύ πτέρνας αστραγάλου, υπάρχει σε βαριά πλατυποδία.

Η χρήση του ηλεκτρονικού πελματογραφήματος καταγράφει την απόκλιση του κέντρου βάρους του σώματος κατά την βάδιση, καταγράφει την μεταφορά προς τα έσω του κέντρου βάρους του σώματος. Είναι μια εύκολη και αντικειμενική καταγραφή, ευχερώς αποδεκτή από τα παιδιά, χωρίς κανένα κίνδυνο.  Αποτελεί δείκτη καταγραφής της εξέλιξης, μπορεί να επαναλαμβάνεται σε ετήσια βάση ώστε να υπάρχει παρακολούθηση σε περιπτώσεις με επιδεινούμενη μορφή.

Πλατυποδία
Εικόνα Σχηματισμός ποδικής καμάρας στην στήριξη στις μύτες των ποδών και σε ανύψωση στο μεγάλο δάκτυλο.
Πλατυποδία
Εικόνα Σημαντική βλαισότητα της πτέρνας όταν παρατηρείται από την ραχιαία επιφάνεια, με πλήρη σχηματισμό ποδικής καμάρας με ραιβότητα της πτέρνας, όταν στηρίζεται στις μύτες των ποδιών.
Πλατυποδία
Εικόνα 6 (α,β,γ): Πλατυποδία σε βλαισογονία, σε έξω στροφή ισχίων και ευχερής διόρθωση στην στήριξη στις μύτες των ποδιών
Πλατυποδία
Εικόνα Πελματογράφημα σε ετερόπλευρη προσβολή πλατυποδίας, σε παιδί με δύσκαμπτη πλατυποδία, λόγω συνοστέωσης οστών ταρσού

Εύκαμπτη παιδική πλατυποδία

Η εύκαμπτη παιδική πλατυποδία, δεν αποτελεί αιτία δυσχέρειας στις δραστηριότητες, ούτε αιτία πόνου. Η συχνότητα εμφάνισης ενοχλήσεων στα πόδια έχει ίδια συχνότητα στον πληθυσμό ανάμεσα σε άτομα με πλατυποδία και άτομα με φυσιολογική ποδική καμάρα.

Όμως οι εύκαμπτες μορφές πλατυποδίας που έχουν επιδείνωση στην πορεία της ανάπτυξης του παιδιού, χρειάζονται αντιμετώπιση.

Δύσκαμπτη πλατυποδία

Ο ορισμός της παιδικής πλατυποδίας δεν γίνεται με ακριβή αντικειμενικά κριτήρια. Βασίζεται στην παρατήρηση του παιδιού σε όρθια θέση, όπου φαίνεται το έσω χείλος του ποδιού να ακουμπά στο έδαφος και να μην σχηματίζεται η ποδική καμάρα.

Η κύρια ανατομική διαφορά βρίσκεται στην θέση της υπαστραγαλικής άρθρωσης κατά την όρθια θέση. 

Υπάρχει βλαισότητα της πτέρνας, στροφή της κεφαλής του αστραγάλου προς τα έσω και πελματιαία, μετατόπιση του σκαφοειδούς προς τα έσω και άνω της κεφαλής του αστραγάλου. Το μήκος του έξω χείλους του ποδιού είναι μικρότερο από το έσω.

Ο ορισμός της παιδικής πλατυποδίας δεν γίνεται με ακριβή αντικειμενικά κριτήρια. Βασίζεται στην παρατήρηση του παιδιού σε όρθια θέση, όπου φαίνεται το έσω χείλος του ποδιού να ακουμπά στο έδαφος και να μην σχηματίζεται η ποδική καμάρα.

Η κύρια ανατομική διαφορά βρίσκεται στην θέση της υπαστραγαλικής άρθρωσης κατά την όρθια θέση. 

Υπάρχει βλαισότητα της πτέρνας, στροφή της κεφαλής του αστραγάλου προς τα έσω και πελματιαία, μετατόπιση του σκαφοειδούς προς τα έσω και άνω της κεφαλής του αστραγάλου. Το μήκος του έξω χείλους του ποδιού είναι μικρότερο από το έσω.

Η ύπαρξη δύσκαμπτης μορφής πλατυποδίας δημιουργεί προβλήματα και αυτό επιβάλει έλεγχο για διάγνωση της αιτίας της δυσκαμψίας.

Αίτια δύσκαμπτης πλατυποδίας:

Πλατυποδία
Εικόνα Η κλινική εικόνα δύσκαμπτης πλατυποδίας, με αδυναμία σχηματισμού ποδικής καμάρας στην στήριξη στις μύτες και ακτινολογική εικόνα με κάθετο αστράγαλο.

Στην περίοδο του δημοτικού σχολείου ήπιες ενοχλήσεις υπάρχουν σε περιπτώσεις πλατυποδίας με αρχόμενη ρίκνωση του αχιλλείου και πιθανώς γενικευμένη ελάττωση της ευκαμπτότητος.

Στην μεσότητα της φάσης στήριξης, κατά την βάδιση, υπάρχει ελαττωμένη ραχιαία έκταση της ποδοκνημικής, που καταπονεί το πόδι και εκδηλώνεται με αίσθημα κόπωσης. Αυτό είναι συνηθέστερο σε αθλούμενα παιδιά ή σε παιδιά με αυξημένο σωματικό βάρος.

Η συνήθης αιτία δύσκαμπτης μορφής πλατυποδίας, που εκδηλώνει ενοχλήσεις στα 6-10 έτη ( μέσον και τέλος της  περιόδου του δημοτικού σχολείου), είναι η ύπαρξη συνοστέωσης ή συνχόνδρωσης στα οστά του οπισθίου ποδός, και πρέπει να διαγιγνώσκεται.

Είναι χαρακτηριστική η δυσχέρεια σχηματισμού ποδικής καμάρας στην στήριξη στις μύτες των ποδιών και σε ανύψωση στο μεγάλο δάκτυλο.

Η αντιμετώπιση της πάθησης γίνεται με την χειρουργική αφαίρεση της οστικής μπάρας ή με οστεοτομίες διόρθωσης της θέσης της πτέρνας.

Πλατυποδία
Εικόνα Συνοστέωση πτέρνας  σκαφοειδούς αριστερά, με δυσχέρεια δημιουργίας της ποδικής καμάρας στην ανύψωση του μεγάλου δακτύλου.

Η χρήση βοηθημάτων

Η χρήση ένθετων από πλαστική ύλη με μαλακό ή σκληρό υπόστρωμα, σαν πέλμα έσω υποδήματος ή σαν υποστήριξη του πέλματος του υποδήματος, παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία. 

Υπάρχουν πέλματα που λαμβάνονται με αποτύπωμα, πέλματα που έχουν έτοιμη κατασκευή ή πέλματα που κατασκευάζονται εξατομικευμένα με βάσει λογισμικό που βασίζεται στην μελέτη του πελματογραφήματος και εξυπηρετεί την αποφόρτιση στα σημεία φόρτισης και υποστήριξη στο υπόλοιπο τμήμα του ποδιού.

Οι μελέτες για τη χρήση πελμάτων υποστήριξης βρήκαν ότι το σχήμα του πέλματος είναι ανεξάρτητο από το είδος του ενθέματος στο πόδι. Επίσης, δεν διαπιστώθηκε διαφορά στον σχηματισμό ποδικής καμάρας. Η αυτόματη αποκατάσταση με τον σχηματισμό ποδικής καμάρας ήταν ίδια σε σχέση με την εφαρμογή ή όχι ενθέτου.

Εφαρμογή ένθετων υποδήματος θα συστήσουμε σε παιδιά με αυξημένο σωματικό βάρος και έξω στροφή στα ισχία. Σε αυτά, η  χρήση πελμάτων πιθανώς διατηρεί βαθμό ευκαμπτότητος σε σχέση με την γρήγορη εμφάνιση δύσκαμπτης μορφής πλατυποδίας.

Σήμερα τα υποδήματα που κυκλοφορούν στο εμπόριο ( μποτάκι, με ανύψωση στο έσω χείλος), καλύπτουν σε μεγάλο βαθμό την ανάγκη για υποστήριξη στο πέλμα.

 

Στόχος, η ευκαμπτότητα

Βοήθεια πρέπει να δοθεί με την συστηματική ενεργοποίηση των μυών του ποδιού, ώστε να διατηρηθεί η ευκαμπτότητα. Η συστηματική άσκηση με ασκήσεις στήριξης στις μύτες των ποδιών, η συστηματική βάδιση σε άμμο, όπου σε ανωμαλίες του εδάφους το πόδι προσαρμόζεται με την ενεργοποίηση της πελματιαίας απονεύρωσης, αποτελούν πολύ καλές λύσεις.

Η φυσιοθεραπεία μέσα στα πλαίσια ενεργοποίησης γενικά του τόνου σε παιδιά με σημαντική γενικευμένη χαλαρότητα των αρθρώσεων, είναι αποτελεσματική.  Ασκήσεις διάτασης του αχιλλείου, βοηθούν, όταν υπάρχει ρίκνωση.